Đôi điều về 2 mô hình chiến lược và hoạch định chiến lược

Một doanh nghiệp bất kỳ đều hoạt động và phát triển dựa trên:

  • Khát vọng và định hướng của lãnh đạo doanh nghiệp
  • Những khả năng nội tại của doanh nghiệp
  • Những điều kiện của môi trường kinh doanh

Việc hoạch định chiến lược là sự nhận thức một cách tự giác và có hệ thống về 3 yếu tố trên, để đưa ra những giải pháp và lựa chọn phù hợp nhất với doanh nghiệp, giúp nó hoạt động và phát triển một cách tốt đẹp và bền vững.

Mô hình chiến lược kinh điển thường được sử dụng là chiến lược cạnh tranhChiến lược được xây dựng theo mô hình này thường nhằm phát triển và phát huy những năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp, nhằm giành lợi thế và không gian phát triển lớn cho mình, tạo ra sự tăng trưởng mạnh mẽ và bền vững.

Quá trình hoạch định chiến lược kiểu kinh điển thường bắt đầu từ việc phân tích những tham vọng và mong muốn của doanh nghiệp, những năng lực cốt lõi mà họ có được và những tác động khách quan từ môi trường kinh doanh bên ngoài. Việc phân tích thường sử dụng những mô hình và công cụ như:

Phân tích cạnh tranh với mô hình 5 tác lực cạnh tranh:

Phân tích các tác động của môi trường vĩ mô PEST: chính trị (Politics), kinh tế (Economics), xã hội (Social), công nghệ (Technology)

Phân tích SWOT: điểm mạnh (Strengths), điểm yếu (Weakenesses), cơ hội (Opportunities), thách thức (Threats)

Hoạch định chiến lược theo mô hình chiến lược cạnh tranh rất phù hợp với các doanh nghiệp Việt Nam trong giai đoạn tái cấu trúc từ quản trị theo kiểu thuận tiện sang quản trị theo hệ thống, vì nó giúp các doanh nhân và các nhà quản lý nắm bắt một cách có hệ thống những yếu tố chủ chốt của công việc kinh doanh của mình, hiểu rõ những nhân tốt thành công và các thách thức đối với doanh nghiệp trong dài hạn, tìm được những biện pháp phù hợp để thích ứng và phát triển trong ngắn hạn và dài hạn. Nhờ đó, tư duy tổ chức và điều hành cũng có thay đổi. Các doanh nhân và các nhà quản lý có cơ sở để xác lập cơ cấu tổ chức nhân sự dựa trên chính cơ cấu kinh doanh của mình. Đồng thời, việc điều hành cũng đúng trọng tâm hơn.

Chiến lược cạnh tranh cũng là một công cụ hữu hiệu giúp các doanh nghiệp phát triển mạnh mẽ và bền vững trong giai đoạn nền kinh tế mới chuyển đổi và tăng trưởng nhanh.

Cho đến thời điểm này, chiến lược cạnh tranh và quy trình hoạch định chiến lược của nó vẫn là một công cụ hữu hiệu đối với các doanh nghiệp muốn chuyển đổi từ quản trị theo sự thuận tiện sang quản trị theo hệ thống.

Tuy nhiên, chiến lược cạnh tranh vẫn là sản phẩm của một giai đoạn lịch sử, của thời đại công nghiệp phát triển. Cạnh tranh ngày càng trở nên bão hòa, các mô hình chiến lược cạnh tranh đều đã được học hỏi, khiến cho dư địa của cạnh tranh ngày càng chật hẹp. Chiến lược cạnh tranh ngày càng khó tạo ra đột phá, đặc biệt là đối với các công ty nhỏ, mới tham gia thị trường. Thêm nữa, công nghệ thông tin và internet phát triển như vũ bão đã thêm vào những không gian mới cho sự phát triển của doanh nghiệp: từ online business đến những “đám mây” và Internet Of Things (internet của vạn vật). Vì vậy mà một mô hình chiến lược mới đã ra đời, mô hình chiến lược đại dương xanh.

Trong mô hình chiến lược đại dương xanh, thay vì tìm cách cạnh tranh với nhau trên những nhu cầu cũ, sản phẩm cũ, các doanh nghiệp chú trọng nhiều hơn đến việc sáng tạo ra những giá trị mới, bằng những cách thức mới, mở ra những không gian mới cho sự sinh tồn và phát triển của mình. Sáng tạo ra những mô hình kinh doanh mới trở thành cốt lõi của mô hình chiến lược đại dương xanh.

Hoạch định chiến lược theo mô hình chiến lược đại dương xanh được bắt đầu với việc thiết kế mô hình kinh doanh. Một mô hình kinh doanh có thể được biểu diễn bằng một Business Model Canvas như dưới đây:

Sau đó, mô hình kinh doanh này được đặt dưới tác động của môi trường kinh doanh để đánh giá xem nó có thể tồn tại được không và sẽ phải phát triển như thế nào trong suốt vòng đời của nó.

Việc còn lại là các hành động phải làm để xây dựng và phát triển các nguồn lực cho mô hình kinh doanh này vận hành có hiệu quả.

Mô hình chiến lược đại dương xanh rõ ràng là sản phẩm của thời hậu công nghiệp và internet. Nó rất phù hợp trong bối cảnh hiện nay, khi mà mô hình chiến lược cạnh tranh đang ngày càng thiếu “đất diễn”, nhất là đối với các doanh nghiệp đã đạt đến đỉnh cao, hoặc là các doanh nghiệp nhỏ, các startup đang tìm kiếm chỗ đứng và không gian phát triển cho mình mà không phải cạnh tranh trực diện với các ông lớn hoặc các công ty đã có thâm niên trên thương trường.

Hoạch định chiến lược theo mô hình đại dương xanh cũng là một quá trình đầy cảm hứng, có tính gợi mở, giúp doanh nhân và đội ngũ quản lý có nhiều đột phá nhanh chóng trong nhận thức, trong thái độ và hành động, đạt được kết quả và hiệu quả ngắn và nhanh. Tuy vậy, hoạch định chiến lược theo mô hình đại dương xanh cũng có những thách thức không hề nhẹ, đặc biệt là với các doanh nhân và nhà quản lý chưa quen thuộc với việc quản trị theo khoa học và hệ thống, thiếu kinh nghiệm kinh doanh và quản lý. Các kết quả ngắn và nhanh đạt được ban đầu có thể dậm chân tại chỗ và chết non trong dài hạn.

Chọn lựa mô hình chiến lược nào, mô hình hoạch định chiến lược nào phụ thuộc vào cơ địa và bối cảnh thực tế của từng doanh nghiệp, năng lực của đội ngũ quản lý và cách nhìn của nhà tư vấn.