Trách nhiệm xã hội của doanh nhân

Trách nhiệm xã hội đanglà một vấn đề thời thượng.

Tuy vậy, người ta đang gán cho nó nhiều ý nghĩa mang những giá trị đạo đức, giống như phải chia xẻ lại cho người khác những gì ta đã gặt hái được. Kẻ thì nói về điều này với một thái độ ban ơn, giống như ta đang ở trên cao hé mắt nhìn xuống chúng sinh lúc nhúc ở bên dưới. Người thì lại nói với giọng điệu hằn học, theo đúng kiểu “chén sành chén kiểu”, quí vị đã lấy của người khác quá nhiều, cũng nên trả lại chút gì cho phải đạo. Nhưng nói kiểu gì thì nói, người ta nói ồn ào, ban phát ồn ào, cố gắng lấy lại nhiều hơn thứ đã cho đi, bằng cách PR ầm ĩ về trách nhiệm xã hội của mình.

Tài trợ học bổng, làm từ thiện, đó là thực hiện trách nhiệm xã hội. Nghĩ như vậy đã đúng hay chưa? Nhìn vào khủng hoảng kinh tế, biến đổi khí hậu, bất công, đói nghèo… trách nhiệm của ai? Của ông trời, của tạo hóa đã sinh ra con người như vậy chăng?

Mọi thứ có lẽ phải được lý giải từ góc độ bản chất: thiên chức của doanh nhân là gì? tại sao trời sinh ra doanh nhân?

Thiên chức của doanh nhân là làm ra tiền, thật nhiều tiền, càng nhiều càng tốt. Nhưng tiền cũng chỉ là một phương tiện, là một thước đo cho thiên chức thật, đó là tạo ra càng nhiều của cải càng tốt, càng nhiều giá trị thặng dư càng tốt, mà chỉ sử dụng một cách tối ưu những nguồn lực hữu hạn mà tự nhiên và xã hội ban cho mình. Đó là lời giải cho bài toán sinh tồn của con người, khi mà nhu cầu mọi thứ càng ngày càng tăng lên, trong khi các nguồn tài nguyên có thể huy động thì hữu hạn. Doanh nhân được sự tiến hóa trao cho sứ mạng là người sử dụng các nguồn lực và tập trung các giá trị làm ra được, để tiếp tục sử dụng và tái sản xuất một cách hiệu quả. Nhờ đó mà doanh nhân và doanh nghiệp tồn tại. Ai kém hiệu quả sẽ bị đào thải.

Trách nhiệm xã hội của doanh nhân là phải kinh doanh một cách có hiệu quả.

Có hiệu quả mới tồn tại. Muốn tiếp tục có hiệu quả thì phải phát triển. Và vì doanh nhân được trời trao cho thiên chức sử dụng nguồn lực của xã hội, anh ta cần phải ý thức được rằng anh ta đang sử dụng nguồn lực của bá tánh (dù nguồn lực đó do cha ông anh ta để lại), và tạo dựng cơ nghiệp không phải chỉ để vinh thân phì gia, mà để làm cho xã hội phồn vinh, cho mọi người được no ấm. Kinh doanh mà để âm vào vốn, để lâm vào khủng hoảng, để xảy ra bất công và đói nghèo thì coi như không làm tròn trách nhiệm xã hội của mình. Lúc đó, bỏ tiền làm từ thiện thì đúng là chỉ để chuộc lại lỗi lầm của mình mà thôi, mà chuộc không hết được.

Như vậy, ngoài việc kinh doanh có hiệu quả, doanh nhân còn phải là người kinh doanh có trách nhiệm.

Khủng hoảng kinh tế và môi trường đang diễn ra ngày một khốc liệt và để lại những hậu quả nặng nề, khó giải quyết. Đó là kết quả của một quá trình lâu dài chạy theo lợi ích cục bộ của từng doanh nghiệp, từng nhóm lợi ích, mà không đếm xỉa đến những tác động có hệ thống đối với môi trường kinh doanh, đối với tự nhiên và xã hội.

Trách nhiệm khác nữa của doanh nhân là phải có tầm nhìn xa và rộng, phải ý thức được hậu quả của mỗi việc mình làm và những kết quả lâu dài về sau.

Đòi hỏi như vậy cũng đã nhiều. Doanh nhân nghĩ vậy, làm được vậy thì xã hội đã tốt hơn bây giờ rất nhiều rồi. Nhưng ngẫm lại cũng không có gì quá đáng, vì trời sanh ra doanh nhân để làm những việc đó mà. Nếu không làm được, thì trời sẽ sanh ra ai đó khác, cái gì đó khác để làm điều đó thôi. Hãy chờ mà xem.