Chiến lược và việc quản trị theo hệ thống

Với nhiều người, mỗi khi đưa ra được một suy nghĩ hay quyết định gì đó quan trọng, người ta cho rằng đó là chiến lược, ví dụ “chiến lược năm nay của chúng ta là…”, “chiến lược của tôi đối với việc này là…”. Cách hiểu như vậy khiến nhiều người nhầm lẫn chiến lược với việc đưa ra được những quyết định quan trọng và họ tự tin rằng mình đã có chiến lược kinh doanh, thậm chí là chiến lược hay, tốt.

Chiến lược kiểu đó, trên thực tế, không phải là chiến lược, vì khi các nhà kinh doanh và quản lý đang dẫn dắt doanh nghiệp của mình đi từ ý tưởng quan trọng này đến quyết định quan trọng khác, thì đội ngũ của họ lại phải lay hoay như con mèo đang cố cắn cái đuôi của mình để thích ứng, những khoản đầu tư bị lãng phí vì đầu tư hôm nay mai lại không dùng được, hiệu quả kinh doanh thấp, không tận dụng được cơ hội và lợi thế của mình, dẫn tới hậu quả nặng thì doanh nghiệp chòng chành và có thể bị nhấn chìm, nhẹ thì hiệu quả đạt được thường kém bền vững.

Theo định nghĩa kinh điển, chiến lược là phương sách để chiến thắng một cuộc chiến tranh, chứ không phải chỉ một trận đánh. Điều khác biệt cơ bản giữa một chiến lược với một quyết định quan trọng là ở tầm vóc và viễn cảnh của chúng. Một chiến lược phải nhắm đến một kết quả chung cuộc trong một tương lai nhất định. Vấn đề nằm ở chỗ đa số các quyết định dù là quan trọng đang được các doanh nhân và nhà quản lý Việt Nam đưa ra chỉ nhằm giải quyết các vấn đề trước mắt, mà thiếu hẳn một viễn cảnh cho tương lai. Cách xử lý vấn đề như vậy thiếu tính hệ thống, chắp và và tùy tiện, miễn sao qua được thì thôi.

Có được một tầm nhìn chiến lược là cơ sở cho việc kinh doanh một cách có hệ thống. Việc kinh doanh, dù đơn giản như đi bán báo dạo, cũng không thể trông chờ vào sự ngẫu hứng hay may rủi. Không thể hôm nay bán báo, mai chuyển sang bán vé số, mốt lại đi bán thuốc lá. Một người bán dạo cũng phải tự xác định mình sẽ bán báo, bán vé số hay thuốc lá, để mà chuẩn bị vốn liếng, mối lái, đồ nghề và tìm kiếm khách hàng, xây dựng mối quen… Thế rồi trong quá trình bán dạo, dần dần, người ta phải xác định cho mình một lộ trình kiếm ăn, trên những con đường hoặc khu vực nhất định, định hình dần các chiêu thức cạnh tranh… cho đến khi thị trường có sự thay đổi, hay khi người bán báo có vốn liếng và tìm ra một cơ hội kinh doanh mới.

Một khi đã kinh doanh một cách có hệ thống, dựa trên một chiến lược, việc quản trị và kiểm soát được chiến lược sẽ trở thành một công việc sống còn. Vấn đề không phải chỉ là có chiến lược, mà phải là một chiến lược đúng, một chiến lược giúp ta vượt lên trên mọi đối thủ, một chiến lược làm cho mình không giống ai, một chiến lược đúng lúc và hợp thời trong mọi sự biến đổi của hoàn cảnh. Cái thứ chiến lược ấy giống như một kiểu gen di truyền của doanh nghiệp, nó giúp doanh nghiệp sản sinh tế bào mới, phát triển lớn mạnh hơn (hay teo đi, già cỗi) qua thời gian, nó giúp một người trưởng thành lên nhưng vẫn luôn là chính mình. Để có được thứ chiến lược ấy, doanh nhân và những nhà quản lý phải biết, hiểu rõ và làm chủ được những gì đang và sẽ diễn ra bên trong và xung quanh doanh nghiệp của mình, đang tác động, chi phối công việc kinh doanh của mình, từ đó hình thành nên một chiến lược phù hợp.

Như vậy, để kinh doanh một cách có hệ thống, doanh nhân và các nhà quản lý dựa trên một chiến lược phù hợp với mình và với những điều kiện khách quan. Để đưa ra được một chiến lược phù hợp, doanh nhân và các nhà quản lý phải hiểu biết và liên tục cập nhật sự hiểu biết của mình về những gì đang diễn ra và có thể diễn ra xung quanh và bên trong doanh nghiệp của mình. Hiểu biết này tất yếu dẫn tới việc hình thành những ý tưởng chiến lược của anh ta. Tuy nhiên, kết quả của quá trình nhận thức và cập nhật thông tin về những gì đang diễn ra không chỉ giúp đưa ra một chiến lược hiệu quả, nó còn giúp doanh nhân và các nhà quản lý nhận ra công việc của họ bao gồm những nội dung gì, đang diễn ra như thế nào, sẽ đi về đâu, vấn đề gì cần giải quyết và họ phải tác động vào đâu, theo chiều hướng nào để đạt kết quả mong đợi.

Sẽ có người nói rằng điều này không có gì đặc biệt so với những cách tiếp cận khác đối với cùng một vấn đề. Ai có học về kinh doanh và quản trị cũng đều biết những phương pháp và lý thuyết để giải quyết các công việc kinh doanh và quản lý trong doanh nghiệp. Những doanh nhân và nhà quản lý lão luyện cũng có những kinh nghiệm và bí quyết riêng của mình. Sự khác biệt thật sự nằm ở chữ “hệ thống”. Cách quản lý không có hệ thống sẽ vận dụng riêng lẻ các phương pháp và lý thuyết theo từng sự vụ mà chúng ta gặp phải, kinh nghiệm và bí quyết không được tích lũy một cách hệ thống cũng sẽ mang tính chủ quan và chỉ phù hợp với từng đối tượng, từng hoàn cảnh. Chỉ có hệ thống mới là một thứ gen kết nối những yếu tố rời rạc ấy thành tổng thể và có thể thích ứng với thời gian mà không bị bẻ gãy. Tư duy chiến lược, quản trị chiến lược là một công việc mang tính hệ thống cao. Nó không chỉ giúp định hình và cập nhật một chiến lược kinh doanh, mà còn giúp định hình một hệ thống những công việc và phương pháp quản lý phù hợp với hoạt động kinh doanh và quản lý của từng doanh nghiệp.

Đó cũng là lý do tại sao việc tái cấu trúc quản lý lại phải bắt đầu từ vấn đề quản trị chiến lược.