Bán mua, mua bán

Mấy bữa nay chợ doanh nghiệp xôn xao chuyện mua mua bán bán. Giới truyền thông và các nhà tư vấn thì lăng xê một trào lưu tân tiến của kinh tế thị trường mới lan truyền tới Việt Nam. Còn những kẻ trong cuộc, người thì cười nụ, kẻ đang khóc thầm.

Thương trường là chiến trường. Mua bán, sáp nhập dù khoác lên mỹ từ gì thì thực chất cũng giống như một cuộc thôn tính. Nhìn dưới góc độ “vĩ mô”, chuyện mua bán, sáp nhập nếu diễn ra bình thường thì là một hoạt động đào thải tự nhiên, giúp loại bỏ hoặc cải biến những con bệnh ốm yếu của nền kinh tế, giúp tái cơ cấu hoặc chuyển hướng cơ cấu kinh doanh của doanh nghiệp, của nền kinh tế. Cái gì tốt, thuận theo lẽ trời sẽ tồn tại, cái gì đã không còn hợp thời, kém hiệu quả sẽ phải ra đi. Hoan hô sự thôn tính.

Vậy nhưng với sự toan tính của con người, chuyện mua bán sáp nhập không được lý tưởng như vậy. Trong cuộc bán bán mua mua có không ít điều lừa lọc. Có người đưa ra cái bánh vẽ, dụ dỗ người ta bán doanh nghiệp cho mình như dụ trẻ con. Cũng có người õng ẹo, ngây thơ như gái nhà lành bị mấy tay chơi dụ dỗ. Nhưng cuối cùng, kẻ tưởng mình cao cơ lại lãnh quả đắng, vì tưởng lừa được người ai dè bị người ta lừa lại. Có thương vụ cả kẻ mua lẫn người bán đều cùng dính quả lừa của đối phương, lưỡng bại câu thương mà cùng thân bại danh liệt. Cũng có lắm kẻ trọc phú, nhờ may mắn trên chợ trời chứng khoán mà túi rủng rỉnh ít tiền, muốn mở mày mở mặt với đời, bỏ tiền mua lại công ty người ta rồi đập bàn đập ghế lên mặt ta đây là ông chủ. Chợ trời chứng khoán gió đổi chiều, khoản repo xuống giá không kịp đỡ, ngân hàng đòi nợ, trong khi doanh nghiệp mà mình mới làm chủ kinh doanh xuống dốc (vì ông chủ cóc biết làm gì). Ông chủ chết đứng chết ngồi với cục nợ.

Tâm địa không thiện lương, làm việc không chính đính thì không thể làm được gì. Đó là bài học không bao giờ cũ, là một trong những qui luật bất biến của kinh doanh, của quản lý. Trước khi móc hầu bao mua doanh nghiệp, hãy xác định cho rõ con đường mình muốn đi, cái đích mình muốn tới. Định giá một doanh nghiệp đừng chỉ dựa vào số tài sản, tiềm năng thị trường của nó. Có câu rất chí lý: “Công ty là con người”. Phải cân nhắc đến yếu tố con người khi lượng giá một doanh nghiệp. Có nhiều doanh nghiệp, tiềm năng do những con người, những mối quan hệ nhất định tạo ra. Cũng có nhiều doanh nghiệp ở vào vị thế có tiềm năng rất tốt, nhưng hạn chế về đội ngũ nhân sự không cho phép nó phát triển hơn được. Đó là thực tế. Khi mua một doanh nghiệp, phải nghĩ trước tiên tới việc khai thác giá trị con người của nó, trước khi nói đến chuyện thay máu nhân sự, bởi nếu có sẵn máu để thay thì nhiều người giàu lắm rồi, chưa kể thay vô nhóm máu không phù hợp có thể sốc chết chứ chẳng chơi.

Dựng lên một cơ nghiệp, đòi hỏi phải có nhân tính, nhân tài ở một mức độ nhất định. Gánh vác thêm cơ nghiệp của người khác thì cái nhân tính, nhân tài đó lại càng cần phải cao hơn một bậc. Lúc đó chuyện mua bán sáp nhập mới có ý nghĩa tích cực. Nếu không, thì lại là một chuyện ăn rồi đạp đổ, để lại gánh nặng cho xã hội, cho những thân phận con người kém may mắn mà thôi.