Tự vấn về công việc tư vấn

Xong một hợp đồng công việc. Tôi có ít ngày để tự nhìn lại công việc và nhìn tới tương lai, đồng thời tranh thủ làm thêm một số công việc lặt vặt khác.
Đầu tiên là một sự thanh thản, trống không (đúng là trống không), nhẹ nhõm vì kết quả đã đạt được. Sau đó là suy nghĩ về những cái đã làm, hình dung ra những diễn biến khác nhau khi áp dụng vào thực tế. Có lúc giật mình nhìn ra một thiếu sót, nhưng rồi lại nhanh chóng phát hiện ra không phải. Cũng thấy đôi điều đáng ra có thể được làm tốt hơn. Nhưng khi nghĩ về tương lai thì thấy ra lắm chuyện. Nó giúp tôi hiểu cái đã làm được có ý nghĩa đến đâu, và những gì đang chờ đợi mình và khách hàng của mình ở phía trước.
Một câu hỏi canh cánh trong lòng: liệu dự án này có mang lại cho khách hàng một sự phát triển mới? Không phải tôi mơ về một thành công chói lọi cho sự nghiệp tư vấn của mình, mà đây thực sự là khao khát của mọi khách hàng khi tìm đến tư vấn. Có những cái khách hàng mơ ước, tôi đã làm được, có những cái không và câu hỏi lớn nhất ám ảnh tôi là cái gì đã tạo ra sự khác biệt giữa thành công và thất bại đó?
Câu trả lời đã được nghiền ngẫm rất nhiều. Tôi đã cố gắng tìm hiểu qua những sách vở nói về công việc của mình, đã trò chuyện với khách hàng của mình và những nhà doanh nghiệp khác, thảo luận cùng các đồng nghiệp. Tôi cũng tham dự rất nhiều khóa học về những kỹ năng liên quan đến công việc của mình. Tôi được đọc những cuốn sách hay. Và cái khoản lặng ngày hôm nay có lẽ cho tôi một kết luận:

Không có nhà tư vấn thành công, mà chỉ có những khách hàng thành công

Có nghĩa là dự án đang thực hiện có mang lại cho khách hàng bước phát triển mới nào hay không không phải phụ thuộc vào tôi, mà là vào họ. Những dự án mà tôi đã thành công là nhờ gặp khách đúng khách hàng tốt. Những cái mà tôi đã không thành công là vì khách hàng không có được những yếu tố chủ quan lẫn khách quan để thành công.

Kết luận này làm tôi sững sờ. Nhưng bằng chứng liên quan đến nó thì không thể chối cãi được. Gần đây tôi ít gặp thất bại hơn, không có nghĩa là vai trò của tư vấn được chứng mình qua kết quả công việc, mà đơn giản chỉ bởi vì tôi biết từ chối những khách hàng mà tôi thấy thiếu những cơ sở để thành công. Những doanh nghiệp mà tôi tiếp xúc và khảo sát gần đây cũng vậy. Chúng là những ca mà giới tư vấn gọi là ung thư, có nghĩa là không chữa được và lời khuyên tôi đưa ra cho họ là hãy tìm cách bán lại doanh nghiệp cho người nào có thể khai thác được nó.
Vậy công việc tư vấn của tôi còn có ý nghĩa gì. Người bệnh tìm tới bác sĩ là để được chữa trị. Thế mà ông bác sĩ lại chỉ lựa chữa trị cho người khỏe, từ chối người yếu thì có đáng làm bác sĩ không. Và việc khỏi bệnh được hay không phụ thuộc vào chính con bệnh thì giá trị của bác sĩ là ở chỗ nào?
Nói thật là chính tôi cũng thót ruột vì chính cái kết luận trên đây của mình. Nhưng bình tâm lại thì thấy vụ logic học đang chơi trò đánh lận con đen ở chỗ này:

  • Đúng là bác sĩ không thể làm cho người chết sống lại, nhưng người khỏe mà bị bệnh, nếu có sức chống chọi, chịu uống thuốc và tập luyện thì vẫn chữa được chứ sao không. Vai trò bác sĩ ở đây là làm cho người ta khỏe như người ta vốn có thể, để mà sống, mà phát triển.
  • Vai trò của bác sĩ không phải là từ ông hàng thịt, làm phẫu thuật thẩm mỹ thay hình đổi dạng, thực hiện cấy ghép thay tim đổi óc để ông thành ông Trương Ba (không biết sau này khoa học có tiến bộ hơn không, chứ như bây giờ thì chịu)

Thú thật là lý luận đến đây tôi cảm thấy nhẹ nhõm hơn rất nhiều (không đến nỗi bỏ nghề hoặc mang danh lừa gạt thiên hạ). Nhưng quan trọng hơn, nó giúp tôi hiểu sâu hơn bản chất cái nghề của mình, biết cái hướng mà mình phải đi. Tôi không phải là siêu nhân làm được cái người phàm làm không được. Tôi chỉ đơn giản giúp cho mọi người làm được cái mà năng lực và phẩm chất của họ cho phép họ làm, nhưng vì một lý do nào đó mà họ chưa phát huy được nó.