Category Archives: Các học thuyết kinh tế

Phải chăng chủ nghĩa tư bản đã đến hồi lột xác?

Đây là tiêu đề của một cuộc thảo luận đình đám, không phải trên báo Nhân Dân, mà trên các diễn đàn học thuật của các kinh tế gia hàng đầu của chủ nghĩa tư bản. Thậm chí, tổng thống Mỹ Obama cũng đang bị những người đối lập (hay cạnh tranh) chỉ trích rằng đang đi theo con đường xã hội chủ nghĩa.

Tuy nhiên, đọc kỹ lại thì thấy các khái niệm được đưa ra chẳng dính gì tới cái thứ chủ nghĩa xã hội mà một thời dân ta được hưởng trong chế độ bao cấp cả.

Như thường lệ, mỗi khi có khủng hoảng kinh tế, chủ nghĩa tư bản lại được các kinh tế gia của nó mang ra mổ xẻ, nhằm tìm ra các điểm khiếm khuyết đặng mà đưa ra các biện pháp khắc phục phòng ngừa, tránh cho nó những khủng hoảng tương tự. Cho dù như vậy thì CNTB vẫn thường xuyên xảy ra các khủng hoảng kinh tế có tính chu kỳ. Mỗi lần như vậy, có nhiều biện pháp kinh tế vĩ mô được đưa ra để đưa nó vượt qua khủng hoảng và hồi phục. Lâu lâu lại có một học thuyết và mô hình kinh tế mới được cho là hay hơn, hoàn thiện hơn được đưa ra làm kim chỉ nam cho việc điều hành nền kinh tế.

Cuộc khủng hoảng kỳ này có vẻ vượt ra khỏi lãnh vực kinh tế. Có 2 nguyên nhân được nhiều người đưa ra:

  • Qui luật giá trị và mục tiêu lợi nhuận mù quáng đã tạo ra một thứ khát vọng cuồng nhiệt với sự nhiều hơn, nhanh hơn trong việc gia tăng doanh thu và lợi nhuận. Đến lượt nó, doanh thu và lợi nhuận đã thúc đẩy những người có tiền phải tìm cách làm cho tiền của họ phải sinh sôi nhanh hơn, thu lợi nhiều hơn.
  • Khát vọng kiểu bầy đàn đó được nuôi dưỡng trong một môi trường kinh doanh mà chỉ có những con sư tử thật sự mới nắm được trong tay những tài nguyên khổng lồ và chi phối mọi thông tin. Những con sư tử này tạo ra những sân chơi với vòng quay lợi nhuận hấp dẫn. Tiền liên tục đổ vào các sân chơi đó, các con cá bé liên tục rỉa rói lẫn nhau, tiền xâu thì sư tử hốt trọn. Đến khi vòng quay tiền đã biến thành một bong bóng khổng lồ thì bong bóng đó phải vỡ. Thế là xảy ra khủng hoảng.

Trường kinh doanh Havard giờ đây phải tăng cường các nghiên cứu về đạo đức kinh doanh, khuyến cáo người ta phải có trách nhiệm nhiều hơn với lợi nhuận, đừng để lòng tham chi phối. Chính quyền cũng được khuyến cáo phải tăng cường sự kiểm soát và các chế tài với các sân chơi có khả năng tạo ra vòng xoáy lợi nhuận kiểu bong bóng.

Nhưng nhiều người cũng thấy sự bất khả thi trong việc lột xác đó, vì bản thân CNTB vận hành dựa trên lợi nhuận. Nếu muốn người ta làm một việc gì đó, không có cách nào khác ngoài việc cho người ta thấy cái lợi và thu được cái lợi xứng đáng khi làm theo. Bảo người ta đừng tham, thì hóa ra nói chuyện bằng nước bọt, mà nước bọt thì không có cửa nào trong CNTB cả. Luật pháp và đạo đức thì cũng chỉ có tác dụng hết sức hạn chế.

Vậy thì đây chính là chỗ mà chủ nghĩa tư bản phải lột xác. Qui luật giá trị và thước đo lợi nhuận không còn sức mạnh vạn năng của nó nữa, mà là trách nhiệm xã hội, là green business hướng tới môi trường, là giá trị văn hóa và sự hài hòa trong kinh doanh… Những điều lớn lao đó có vẻ còn xa vời với cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam, khi mà các doanh nhân vẫn dựa trên một động lực cơ bản là vinh thân phì gia cho chính bản thân và cho gia đình mình. Đó chính là điều cần phải thay đổi: cần một khát vọng lớn lao kinh doanh vì sự nghiệp của bản thân, vì doanh nghiệp vững mạnh, đất nước hùng cường, nhưng lại phải đặt trong mối quan hệ hài hòa với các trách nhiệm xã hội và giá trị văn hóa của kinh doanh.