Category Archives: Quản trị chiến lược

Bàn về năng lực cốt lõi

Hôm rồi, có việc phải tiếp cận với chiến lược kinh doanh của một doanh nghiệp lớn và khá nổi tiếng, tôi mới nhận thức rõ hơn về một vấn đề: họ thiếu đi bản sắc riêng. Chiến lược của họ đọc lên rất kêu, đầy tham vọng, nhưng điều đáng nói là cái chiến lược ấy dường như áp dụng cho bất cứ doanh nghiệp nào trong ngành cũng được. Chiến lược ấy không phải để giải quyết những vấn đề của họ, mà dường như để xây dựng một cái gì đó rất cao siêu và vĩ đại.Một trong những nguyên nhân của cảm nhận trên là trong chiến lược ấy thiếu vắng những vấn đề thật sự sát sườn và nghiêm túc của doanh nghiệp, không làm rõ được cái core competency của họ ở chỗ nào. Mà lý do theo tôi hiểu là do họ không có đội ngũ nhân sự có bề dày gắn bó với doanh nghiệp. Lớp công thần từ ngày khởi nghiệp thì đã đành, mà ngay cả những siêu sao săn về từ các công ty nước ngoài thì cũng không ai trụ lâu quá 3 năm. Thành ra, việc hoạch định chiến lược chỉ có mình ông chủ độc thoại với sự chấp bút của tư vấn.

Hiện nay, có nhiều doanh nghiệp VN đang quan niệm rằng nếu họ có quyết tâm, có tiền thì sẽ tuyển được người giỏi về để chuyển đổi nhanh chóng doanh nghiệp từ lạc hậu, yếu đuối thành chuyên nghiệp và hùng mạnh. Hình như có một vài tấm gương thành công đang cổ vũ họ theo hướng đó. Nhưng tôi cho rằng thành công đó chỉ là ngắn hạn, vì nó không đặt trên một nền tảng vững chắc. Nếu từ trong gan ruột, doanh nghiệp đã rỗng tuếch và không thể tự thay đổi được mình, thì những kháng sinh từ bên ngoài hoặc là không trị nổi vi khuẩn (do sức đề kháng và nỗ lực nội tại yếu) hoặc sốc thuốc mà chết: doanh nghiệp hao tiền tốn của cho những thí nghiệm với “người tài“.

Khái niệm chiến lược

Chiến lược xuất hiện đầu tiên trong nghệ thuật quân sự. Chiến lược là phương cách để chiến thắng một cuộc chiến tranh. Tất nhiên, nếu không thể chiến thắng trong từng trận đánh, đặc biệt là những trận đánh quan trọng, bạn thậm chí có thể không còn tồn tại, nói chi đến chiến thắng cuối cùng. Điều khác biệt giữa việc có chiến lược hay không có chiến lược nằm ở chỗ:

  • Người không có chiến lược đánh trận nào chỉ biết trận đó. Anh ta có thể chiến thắng trong nhiều trận đánh lớn, nhưng không có ý niệm về diễn biến và chiều hướng của cuộc chiến, phản ứng một cách thụ động trước các diễn biến của cuộc chiến. Anh ta có thể rất mạnh lúc đầu, nhưng phung phí các cơ hội và thường không phải là người chiến thắng cuối cùng.
  • Người có chiến lược biết thắng những trận cần phải thắng. Anh ta chú tâm vào diễn biến và chiều hướng của cuộc chiến. Anh ta biết tích lũy và phát triển lực lượng, huy động các nguồn lực, chiếm lĩnh và bảo vệ những vị trí trọng yếu. Kẻ chiến thắng cuối cùng thường là một trong số những ngưòi có chiến lược tốt nhất.

Chiến lược cần thiết không chỉ với những kẻ có tham vọng là người chiến thắng cuối cùng, hay là những kẻ mạnh, mà cần thiết với bất cứ ai. Đặc biệt, nếu bạn đang là một hạt cát trong trận chiến nhưng lại muốn tồn tại và phát triển lớn mạnh thì càng không thể thiếu một chiến lược.

Là phương cách để chiến thắng một cuộc chiến tranh, chiến lược cần mô tả được rõ ràng hình thái và các diễn biến của cuộc chiến, những bên tham gia, tương quan lực lượng, các nguồn lực và vị trí trọng điểm cần chiếm giữ. Chiến lược cũng phải vạch ra những phương hướng, những bước đi và các chiến thuật cần thiết để giành ưu thế và thắng lợi trong các trận đánh. Chiến lược cũng phải vạch ra cách phòng thủ, cách chiếm lĩnh và phát triển các nguồn lực cho mình…

Với ý nghĩa đó, chiến lược là cái rất khác so với những cái mà nhiều người lầm tưởng về nó:

  • Chiến lược là những ý tưởng hoặc quyết định quan trọng: đúng nhưng chưa đủ. Quan trọng mà không phản ánh được hình thái và diễn biến của cuộc chiến, không chỉ được các định hướng và nguyên tắc để chiến thắng cả cuộc chiến thì không gọi là chiến lược.
  • Chiến lược là một kế hoạch dài hạn: đúng nhưng sai. Đúng vì chiến lược là dành cho cả cuộc chiến chứ không phải cho một trận đánh. Sai vì chiến lược không phải là một kế hoạch theo nghĩa nghiêm ngặt của từ này. Chiến lược không phải là một kế hoạch đến từng chi tiết, nó mang tính định hướng nhiều hơn.

Trong kinh doanh, chiến lược thường thể hiện các nội dung:

  • ngành kinh doanh mà doanh nghiệp sẽ tham gia: khái niệm ngành có thể hiểu như ngành vật liệu xây dựng, hoặc ngành công nghiệp nội dung số, ngành viễn thông…
  • thị trường mục tiêu của doanh nghiệp : toàn quốc, toàn cầu, một khu vực thị trường xác định hay một phân khúc khách hàng như những người độc thân dưới 30 tuổi…
  • sản phẩm: văn phòng phẩm, bút viết, hay giấy; dịch vụ kiểm toán hay những nhạc chuông sôi động…
  • các giá trị: tạo ra sự khác biệt và thu hút khách hàng, thể hiện sự cam kết của công ty…

Ở những công ty lớn, chiến lược có thể được xây dựng với những nội dung phức tạp hơn, nhưng tựu trung lại, nó hoàn toàn không phải là một dạng kế hoạch, mà là những định hướng một cách bài bản cho những bước đi của công ty từ hiện tại hướng tới tương lai. Các định hướng này giúp công ty định hình được con đường đi của mình, từng bước tích lũy các nguồn lực và sử dụng một cách tập trung các nguồn lực đó một cách tối ưu. Định hướng đó cũng dẫn dắt và cổ vũ đội ngũ nhân sự đi theo con đường mà công ty đã chọn.

Chiến lược và việc quản trị theo hệ thống

Với nhiều người, mỗi khi đưa ra được một suy nghĩ hay quyết định gì đó quan trọng, người ta cho rằng đó là chiến lược, ví dụ “chiến lược năm nay của chúng ta là…”, “chiến lược của tôi đối với việc này là…”. Cách hiểu như vậy khiến nhiều người nhầm lẫn chiến lược với việc đưa ra được những quyết định quan trọng và họ tự tin rằng mình đã có chiến lược kinh doanh, thậm chí là chiến lược hay, tốt.

Chiến lược kiểu đó, trên thực tế, không phải là chiến lược, vì khi các nhà kinh doanh và quản lý đang dẫn dắt doanh nghiệp của mình đi từ ý tưởng quan trọng này đến quyết định quan trọng khác, thì đội ngũ của họ lại phải lay hoay như con mèo đang cố cắn cái đuôi của mình để thích ứng, những khoản đầu tư bị lãng phí vì đầu tư hôm nay mai lại không dùng được, hiệu quả kinh doanh thấp, không tận dụng được cơ hội và lợi thế của mình, dẫn tới hậu quả nặng thì doanh nghiệp chòng chành và có thể bị nhấn chìm, nhẹ thì hiệu quả đạt được thường kém bền vững.

Theo định nghĩa kinh điển, chiến lược là phương sách để chiến thắng một cuộc chiến tranh, chứ không phải chỉ một trận đánh. Điều khác biệt cơ bản giữa một chiến lược với một quyết định quan trọng là ở tầm vóc và viễn cảnh của chúng. Một chiến lược phải nhắm đến một kết quả chung cuộc trong một tương lai nhất định. Vấn đề nằm ở chỗ đa số các quyết định dù là quan trọng đang được các doanh nhân và nhà quản lý Việt Nam đưa ra chỉ nhằm giải quyết các vấn đề trước mắt, mà thiếu hẳn một viễn cảnh cho tương lai. Cách xử lý vấn đề như vậy thiếu tính hệ thống, chắp và và tùy tiện, miễn sao qua được thì thôi.

Có được một tầm nhìn chiến lược là cơ sở cho việc kinh doanh một cách có hệ thống. Việc kinh doanh, dù đơn giản như đi bán báo dạo, cũng không thể trông chờ vào sự ngẫu hứng hay may rủi. Không thể hôm nay bán báo, mai chuyển sang bán vé số, mốt lại đi bán thuốc lá. Một người bán dạo cũng phải tự xác định mình sẽ bán báo, bán vé số hay thuốc lá, để mà chuẩn bị vốn liếng, mối lái, đồ nghề và tìm kiếm khách hàng, xây dựng mối quen… Thế rồi trong quá trình bán dạo, dần dần, người ta phải xác định cho mình một lộ trình kiếm ăn, trên những con đường hoặc khu vực nhất định, định hình dần các chiêu thức cạnh tranh… cho đến khi thị trường có sự thay đổi, hay khi người bán báo có vốn liếng và tìm ra một cơ hội kinh doanh mới.

Một khi đã kinh doanh một cách có hệ thống, dựa trên một chiến lược, việc quản trị và kiểm soát được chiến lược sẽ trở thành một công việc sống còn. Vấn đề không phải chỉ là có chiến lược, mà phải là một chiến lược đúng, một chiến lược giúp ta vượt lên trên mọi đối thủ, một chiến lược làm cho mình không giống ai, một chiến lược đúng lúc và hợp thời trong mọi sự biến đổi của hoàn cảnh. Cái thứ chiến lược ấy giống như một kiểu gen di truyền của doanh nghiệp, nó giúp doanh nghiệp sản sinh tế bào mới, phát triển lớn mạnh hơn (hay teo đi, già cỗi) qua thời gian, nó giúp một người trưởng thành lên nhưng vẫn luôn là chính mình. Để có được thứ chiến lược ấy, doanh nhân và những nhà quản lý phải biết, hiểu rõ và làm chủ được những gì đang và sẽ diễn ra bên trong và xung quanh doanh nghiệp của mình, đang tác động, chi phối công việc kinh doanh của mình, từ đó hình thành nên một chiến lược phù hợp.

Như vậy, để kinh doanh một cách có hệ thống, doanh nhân và các nhà quản lý dựa trên một chiến lược phù hợp với mình và với những điều kiện khách quan. Để đưa ra được một chiến lược phù hợp, doanh nhân và các nhà quản lý phải hiểu biết và liên tục cập nhật sự hiểu biết của mình về những gì đang diễn ra và có thể diễn ra xung quanh và bên trong doanh nghiệp của mình. Hiểu biết này tất yếu dẫn tới việc hình thành những ý tưởng chiến lược của anh ta. Tuy nhiên, kết quả của quá trình nhận thức và cập nhật thông tin về những gì đang diễn ra không chỉ giúp đưa ra một chiến lược hiệu quả, nó còn giúp doanh nhân và các nhà quản lý nhận ra công việc của họ bao gồm những nội dung gì, đang diễn ra như thế nào, sẽ đi về đâu, vấn đề gì cần giải quyết và họ phải tác động vào đâu, theo chiều hướng nào để đạt kết quả mong đợi.

Sẽ có người nói rằng điều này không có gì đặc biệt so với những cách tiếp cận khác đối với cùng một vấn đề. Ai có học về kinh doanh và quản trị cũng đều biết những phương pháp và lý thuyết để giải quyết các công việc kinh doanh và quản lý trong doanh nghiệp. Những doanh nhân và nhà quản lý lão luyện cũng có những kinh nghiệm và bí quyết riêng của mình. Sự khác biệt thật sự nằm ở chữ “hệ thống”. Cách quản lý không có hệ thống sẽ vận dụng riêng lẻ các phương pháp và lý thuyết theo từng sự vụ mà chúng ta gặp phải, kinh nghiệm và bí quyết không được tích lũy một cách hệ thống cũng sẽ mang tính chủ quan và chỉ phù hợp với từng đối tượng, từng hoàn cảnh. Chỉ có hệ thống mới là một thứ gen kết nối những yếu tố rời rạc ấy thành tổng thể và có thể thích ứng với thời gian mà không bị bẻ gãy. Tư duy chiến lược, quản trị chiến lược là một công việc mang tính hệ thống cao. Nó không chỉ giúp định hình và cập nhật một chiến lược kinh doanh, mà còn giúp định hình một hệ thống những công việc và phương pháp quản lý phù hợp với hoạt động kinh doanh và quản lý của từng doanh nghiệp.

Đó cũng là lý do tại sao việc tái cấu trúc quản lý lại phải bắt đầu từ vấn đề quản trị chiến lược.